Ik voel me tekortgedaan

Wanneer slachtofferschap een oude positie wordt

“Ik voel me tekortgedaan.”

Het is een krachtige zin, omdat er direct iets in besloten ligt: iemand anders heeft iets gedaan, nagelaten of van jou afgenomen en daardoor zit jij nu met de gevolgen. Misschien klopt dat ook.

Maar wat als je je tekortgedaan vóélt, terwijl iemand jou niet daadwerkelijk tekort heeft gedaan? Wat als de pijn die je op dit moment ervaart groter is dan de situatie die eraan voorafging, omdat er niet alleen iets in het heden wordt geraakt, maar ook iets ouds dat je al veel langer met je meedraagt?

Dan wordt het interessant om niet alleen naar de ander te kijken, maar vooral naar jezelf. Niet vanuit schuld, maar vanuit verantwoordelijkheid. Want het gevoel dat anderen jou tekortdoen, kan langzaam een positie worden van waaruit je naar relaties, conflicten, teleurstellingen en zelfs gewone tegenslagen kijkt.

Misschien begon het veel eerder

Aangenomen slachtofferschap ontstaat meestal niet zomaar.

Wanneer je als kind werkelijk tekort bent gekomen in aandacht, veiligheid, erkenning, liefde of emotionele beschikbaarheid, kun je een diep gevoel ontwikkelen dat anderen jou niet geven wat jij nodig hebt, waarbij je als kind nog nauwelijks kunt begrijpen dat je ouders zelf beperkingen hadden, emotioneel niet beschikbaar waren of simpelweg niet konden geven wat jij nodig had.

Een kind denkt niet: mijn moeder heeft moeite met emotionele nabijheid omdat zij zelf nooit geleerd heeft hoe dat moet.

Een kind voelt:

• Mama ziet mij niet. Een kind denkt niet: mijn vader zit zo vast in zijn eigen problemen dat hij mijn behoefte aan aandacht niet kan beantwoorden.
• Een kind voelt: Ik ben blijkbaar niet belangrijk genoeg.

En wanneer dat vaak genoeg gebeurt, kan daar langzaam een overtuiging onder komen te liggen dat jij degene bent die geeft, wacht, hoopt en verlangt, terwijl anderen uiteindelijk bepalen of jij krijgt wat je nodig hebt.

Daar kan de eerste vorm van machteloosheid ontstaan. Niet omdat je als kind kiest voor slachtofferschap, maar juist omdat je als kind daadwerkelijk afhankelijk bent. Je kunt niet zomaar vertrekken, andere ouders zoeken, duidelijke grenzen stellen of besluiten dat je vanaf morgen ergens anders gaat wonen. Je bent afhankelijk van de volwassenen om je heen. Maar het kind wordt volwassen en soms blijft die oude positie bestaan.

Het kind wacht nog steeds op wat het niet kreeg

Daar wordt het ingewikkeld.

Want wat je vroeger werkelijk hebt gemist, kun je later onbewust bij andere mensen proberen op te halen.

• Je partner moet je eindelijk volledig zien.
• Je vrienden moeten rekening met je houden.
• Je kinderen moeten jouw liefde beantwoorden.
• Je werkgever moet erkennen hoeveel jij geeft.

Mensen moeten begrijpen wat jij hebt meegemaakt en daar rekening mee houden.

Wanneer dat niet gebeurt, ontstaat niet alleen teleurstelling over vandaag, maar wordt ook het oude gevoel wakker dat je opnieuw niet krijgt waar je recht op hebt. En ineens voelt een relatief kleine gebeurtenis enorm. Niet omdat je overdrijft, maar omdat het heden op een oude blauwe plek drukt.

Je reageert dan niet alleen vanuit de volwassen vrouw of man die vandaag een teleurstelling ervaart, maar ook vanuit het kind dat ooit heeft geleerd: Zie je wel, uiteindelijk krijg ik niet wat ik nodig heb.

Van werkelijk tekortkomen naar je tekortgedaan voelen

Hier ligt een belangrijk onderscheid.

Je kunt als kind werkelijk tekort zijn gekomen en als volwassene een patroon ontwikkelen waarin je je snel tekortgedaan voelt. Het eerste was niet jouw verantwoordelijkheid. Het tweede wordt dat uiteindelijk wel.

Dat is confronterend, omdat het veel gemakkelijker is om naar buiten te blijven kijken en te denken dat anderen egoïstisch zijn, onvoldoende rekening met je houden, je niet waarderen of jou steeds weer teleurstellen.

Maar misschien verwacht je inmiddels van anderen dat zij een oud tekort repareren waar zij nooit verantwoordelijk voor zijn geweest.

• Dan krijgt je partner een rekening die eigenlijk bij je vader hoort.
• Je vriendin moet de aandacht geven die je moeder vroeger niet kon geven.
• Je werkgever moet jou eindelijk het gevoel geven dat je ertoe doet.

En wanneer dat niet gebeurt, voelt het opnieuw als bewijs:

Zie je wel. Ik word weer tekortgedaan.

Aangenomen slachtofferschap voelt verrassend logisch

Dat maakt deze positie zo lastig om te herkennen.

Je voelt immers werkelijk pijn, teleurstelling of boosheid en daardoor lijkt de conclusie logisch dat iemand anders die gevoelens heeft veroorzaakt en ze dus ook zou moeten oplossen.

De ander moet excuses aanbieden, verantwoordelijkheid nemen, veranderen, jou tegemoetkomen of eindelijk erkennen dat jij gelijk hebt. Zolang dat niet gebeurt, blijf jij met iets zitten wat volgens jou door de ander is veroorzaakt.

Daarmee geef je die ander ongemerkt veel macht. Want wanneer jij pas rust kunt vinden nadat iemand jou begrijpt, excuses aanbiedt of iets herstelt, heb je jouw herstel afhankelijk gemaakt van het gedrag van precies degene op wie je boos bent. Dat is een pijnlijke paradox.

Je wilt je macht terug, maar ondertussen leg je die buiten jezelf.

Niet iedere teleurstelling betekent dat iemand jou tekortdoet

Dit onderscheid kan enorm veel veranderen.

• Iemand kan een grens stellen die jij pijnlijk vindt zonder jou tekort te doen.
• Een partner kan een andere behoefte hebben dan jij zonder jou af te wijzen.
• Een volwassen kind kan zijn eigen leven leiden zonder jou iets af te nemen.
• Een vriend kan niet beschikbaar zijn op het moment dat jij hem nodig hebt.
• Een werkgever kan een keuze maken waar jij teleurgesteld over bent.

Iemand kan nee tegen jou zeggen. En soms loopt het leven simpelweg anders dan jij had gehoopt. Dat kan verdrietig, frustrerend en zelfs ontzettend pijnlijk zijn, maar pijn is niet automatisch bewijs van onrecht.

Daarom is de vraag niet alleen: Wat heeft die ander mij aangedaan? De veel interessantere vraag is: Waarom raakt dit mij zo diep?

De behoefte om gelijk te krijgen

Wanneer aangenomen slachtofferschap eenmaal actief is, ontstaat vaak een sterke behoefte om gelijk te krijgen, omdat erkenning van de ander bijna voelt als bewijs dat jouw pijn terecht is.

Je vertelt het verhaal opnieuw, zoekt mensen die bevestigen dat jij inderdaad slecht behandeld bent en verzamelt argumenten waarmee je kunt aantonen dat de ander fout zat.

Dat kan tijdelijk opluchten. Maar het kan je ook gevangenhouden. Want misschien krijg je gelijk en verandert er helemaal niets. Je hebt nog steeds dezelfde pijn, dezelfde boosheid en dezelfde oude wond.

Alleen heb je er nu een uitspraak bij: Zie je wel, ik was inderdaad het slachtoffer.

Maar wat heb je gewonnen wanneer je gelijk krijgt en tegelijkertijd gevangen blijft in het verhaal?

Het verborgen voordeel van slachtofferschap

Dit is misschien het lastigste gedeelte om eerlijk naar te kijken, want een slachtofferpositie doet pijn, maar kan tegelijkertijd iets opleveren.

Zolang de ander verantwoordelijk is voor hoe jij je voelt, hoef jij namelijk nog niet volledig te onderzoeken welke keuzes je zelf hebt gemaakt, welke verwachtingen je nooit hebt uitgesproken, waarom je geen grens hebt gesteld, waarom je bleef terwijl iets niet goed voelde of waarom je steeds opnieuw terechtkomt in situaties waarin hetzelfde gevoel wordt geactiveerd.

Je hoeft ook niet te accepteren dat sommige verlangens nooit door een ander vervuld zullen worden.

En precies daar kan het oude kindstuk zichtbaar worden.

Misschien wacht je nog steeds.

• Op erkenning.
• Op gezien worden.
• Op iemand die eindelijk zegt dat jij goed genoeg bent.
• Op liefde zonder voorwaarden.
• Op iemand die begrijpt hoeveel jij hebt gegeven.

Dat verlangen verdient zachtheid, maar het vraagt ook volwassenheid, omdat niemand vandaag nog verantwoordelijk kan worden gemaakt voor alles wat jij vroeger niet hebt gekregen.

Je ouders hoeven het niet meer te komen herstellen

Dat kan pijnlijk zijn om werkelijk binnen te laten.

• Misschien krijg je nooit van je moeder wat je vroeger nodig had.
• Misschien gaat je vader nooit erkennen wat zijn afwezigheid met jou heeft gedaan.
• Misschien komt er geen gesprek waarin alles eindelijk wordt begrepen en rechtgezet.
• Misschien zeggen ze zelfs dat jouw herinnering helemaal niet klopt.

Je kunt vervolgens de rest van je leven wachten totdat zij veranderen. Of je kunt erkennen: Ik ben toen tekortgekomen, maar ik wil mezelf nu niet langer tekortdoen door te blijven wachten. Daar verschuift iets wezenlijks. Je ontkent het verleden niet. Je maakt het niet kleiner. Je neemt alleen je volwassen positie terug.

Van slachtofferschap naar eigenaarschap

Uit aangenomen slachtofferschap stappen betekent niet dat je voortaan alles bij jezelf moet zoeken en anderen nooit meer verantwoordelijk mag houden voor hun gedrag.

Soms doet iemand iets wat niet klopt. Soms moet je grenzen stellen, afstand nemen, een relatie beëindigen of iemand aanspreken op zijn verantwoordelijkheid. Maar daarna komt altijd een tweede vraag:

Wat ga ík hiermee doen?

• Blijf ik wachten tot de ander verandert, of verander ik mijn eigen positie?
• Blijf ik bewijzen dat mij iets is aangedaan, of onderzoek ik waarom ik daar nog steeds zo sterk aan vastzit?
• Blijf ik verwachten dat iemand anders mijn oude tekort aanvult, of leer ik mezelf geven wat ik jarenlang buiten mezelf heb gezocht?

Dat is geen gemakkelijke beweging, want verantwoordelijkheid nemen voelt in het begin soms bijna oneerlijk. Je hebt het probleem niet veroorzaakt en toch moet jij ermee aan het werk. Maar precies daarin zit je vrijheid.

Misschien ben je niet alleen tekortgedaan

Misschien bén je ooit werkelijk tekortgekomen.

Dat mag erkend worden. Maar misschien draag je die oude ervaring inmiddels mee naar situaties waarin anderen helemaal niet verantwoordelijk zijn voor wat er in jou wordt geraakt. Dan wordt “ik voel me tekortgedaan” een uitnodiging om dieper te kijken.

Niet alleen naar wat de ander deed. Maar naar wat jij verwachtte, waarom je dat verwachtte en welk oud verlangen daaronder verborgen ligt. Want uiteindelijk ligt daar de vraag die veel meer kan veranderen dan de vraag wie er gelijk heeft.

Wacht ik nog steeds op iemand die mij eindelijk gaat geven wat ik vroeger heb gemist?

Als het antwoord ja is, betekent dat niet dat jouw pijn niet echt is. Het betekent dat je vandaag iets kunt doen wat je als kind nog niet kon.

Je kunt jezelf serieus nemen, grenzen stellen, keuzes maken, vertrekken wanneer iets niet goed voor je is en stoppen met verwachten dat anderen jouw oude tekorten herstellen.

Je kunt erkennen wat je hebt gemist, zonder van dat gemis je identiteit te maken. En misschien is dát het moment waarop je niet langer hoeft te leven vanuit: Ik ben tekortgedaan. Maar kunt zeggen: Ik ben ooit tekortgekomen. Ik begrijp nu wat dat met mij heeft gedaan. En vanaf hier neem ik mijn leven weer zelf in handen.

Je begrijpt het patroon. Maar hoe verander je het?

Inzien dat je vanuit een oude slachtofferpositie reageert, is één ding, maar werkelijk anders leren reageren is iets anders, omdat deze patronen meestal niet verdwijnen zodra je begrijpt waar ze vandaan komen.

Je kunt rationeel heel goed weten dat je partner niet verantwoordelijk is voor wat je vroeger hebt gemist, terwijl je je toch afgewezen voelt wanneer hij afstand neemt. Je kunt begrijpen dat je collega niets verkeerd heeft gedaan en toch dagenlang boos blijven, omdat je je niet gezien voelt. Je kunt zelfs precies herkennen dat je opnieuw bevestiging zoekt en vervolgens tóch verlangen naar die ene persoon die eindelijk zegt dat jij gelijk hebt.

Dat komt doordat oude patronen niet alleen bestaan uit gedachten. Ze zitten verweven in hoe je reageert, wat je verwacht, waar je bang voor bent, hoe snel je jezelf afgewezen voelt en welke betekenis je geeft aan het gedrag van anderen. Daarom kan afstand van je dagelijkse omgeving helpen.

Waarom een coaching reis iets anders in beweging kan brengen

Tijdens een coaching reis van Spirituele Vakantie Reizen stap je letterlijk uit de omgeving waarin je gewend bent te reageren zoals je altijd reageert.

Even geen partner tegenover je met wie je al jaren dezelfde discussie voert, geen familie die precies weet op welke knop ze moet drukken, geen werk waarin je automatisch weer in je bekende rol schiet en geen agenda die ervoor zorgt dat je na een moeilijk inzicht gewoon weer doorgaat met boodschappen, vergaderingen en alles wat dringend lijkt.

Er ontstaat ruimte. En juist in die ruimte kun je samen met een ervaren coach onderzoeken wat er werkelijk gebeurt wanneer jij je tekortgedaan voelt.

Misschien ontdek je dat je voortdurend veel geeft en vervolgens teleurgesteld raakt wanneer anderen niet hetzelfde teruggeven, terwijl je nooit hebt uitgesproken wat je nodig hebt. Misschien verwacht je dat mensen aanvoelen wat er in jou speelt, omdat je als kind hebt geleerd je behoeften niet rechtstreeks uit te spreken. Of misschien merk je dat je boosheid vooral ontstaat wanneer iemand een grens stelt, omdat een nee in jou niet voelt als een gewone grens, maar als de oude boodschap: jij bent niet belangrijk genoeg.

Dan gaat coaching niet over de vraag wie er gelijk heeft. Het gaat over het herkennen van jouw patroon.

Niet eindeloos praten over vroeger

Je kindertijd kan belangrijk zijn om te begrijpen waar een patroon is ontstaan, maar het doel van een coaching reis is niet om dagenlang naar het verleden te blijven kijken en daar een verklaring voor alles te zoeken.

Het verleden geeft context. Het heden laat zien wat je ermee doet.

Daarom onderzoek je samen met je coach hoe het oude tekort vandaag zichtbaar wordt in je relaties, werk, verwachtingen, grenzen en keuzes, maar vooral ook wat er gebeurt wanneer je stopt met wachten tot anderen veranderen.

Want misschien hoef je niet nóg beter uit te leggen waarom iemand jou heeft gekwetst.

Misschien heb je iets anders te leren.

• Een grens uitspreken voordat je boos wordt.
• Nee zeggen zonder schuldgevoel.
• Niet automatisch alles voor anderen oplossen.
• Een afwijzing verdragen zonder daaruit te concluderen dat je niet belangrijk bent.
• Accepteren dat een ander iets anders mag willen dan jij.
• En verantwoordelijkheid nemen voor een keuze waarvan de uitkomst tegenvalt.

Daar begint de beweging van slachtofferschap naar eigenaarschap.

De afstand helpt je om anders te kijken

Een coaching reis vindt bewust plaats buiten je vertrouwde omgeving, vaak midden in de natuur en ver weg van de dagelijkse hectiek.

Die afstand kan confronterend zijn, omdat veel afleiding wegvalt, maar juist daardoor ontstaat ruimte om jezelf eerlijker te ontmoeten.

Tijdens wandelingen, gesprekken, stilte, lichaamsgerichte oefeningen of andere vormen van begeleiding kun je gaan herkennen wanneer het volwassen deel in jou aanwezig is en wanneer dat oude kind naar voren komt dat nog steeds verlangt naar erkenning, veiligheid of bevestiging.

Welke coaching reis past bij jou?

Spirituele Vakantie Reizen werkt met verschillende coaches en bestemmingen in het buitenland, omdat niet ieder patroon, ieder mens en iedere levensfase om dezelfde begeleiding vraagt.